FDG PET CT स्कॅन ही एक डायग्नोस्टिक इमेजिंग चाचणी आहे जी डॉक्टरांना शरीराच्या विविध भागांमधील चयापचय क्रिया (metabolic activity) तपासण्यास मदत करते. हे ऊतकांची (टिशू) क्रियाशीलता आणि शारीरिक संरचनेबद्दल सविस्तर माहिती देण्यासाठी पॉझिट्रॉन एमिशन टोमोग्राफी (PET) आणि कॉम्प्युटेड टोमोग्राफी (CT) यांचे एकत्रीकरण करते.
या स्कॅनमध्ये 18F-फ्लुओरोडिऑक्सिग्लुकोज (18F-FDG) नावाच्या किरणोत्सर्गी ग्लुकोज-आधारित ट्रेसरचा (रेडिओट्रेसर) अल्प प्रमाणात वापर केला जातो. याचा वापर सामान्यतः कर्करोगाच्या मूल्यांकनासाठी केला जातो, ज्यामध्ये स्टेजिंग, उपचारांचा प्रभाव तपासणे आणि आजाराची संभाव्य पुनरावृत्ती (रिकरन्स) शोधणे समाविष्ट आहे.
नवी मुंबईत FDG PET CT स्कॅनबद्दल माहिती शोधणारे रुग्ण ही तपासणी करण्यापूर्वी तिची प्रक्रिया, पूर्वतयारी, वैद्यकीय उपयोग आणि सुरक्षिततेच्या बाबींविषयी माहिती जाणून घेऊ शकतात.
FDG PET CT स्कॅन म्हणजे काय?
FDG PET CT स्कॅन ही एक न्यूक्लियर मेडिसिन इमेजिंग प्रक्रिया आहे जी शरीराचे मूल्यांकन करण्यासाठी दोन अत्याधुनिक इमेजिंग तंत्रज्ञानाची सांगड घालते.
PET (पॉझिट्रॉन एमिशन टोमोग्राफी)
शरीरात टोचलेल्या 18F-FDG रेडिओट्रेसरच्या सहाय्याने ऊतकांमधील (टिशूंमधील) चयापचय क्रिया शोधून काढते.
CT (कॉम्प्युटेड टोमोग्राफी)
अवयव, हाडे आणि इतर शारीरिक संरचनेच्या अत्यंत तपशीलवार आणि स्पष्ट प्रतिमा प्रदान करते.
FDG ट्रेसर नैसर्गिक ग्लुकोजप्रमाणेच कार्य करतो आणि ऊतकांच्या चयापचय गरजेनुसार त्यांच्यामध्ये जमा होतो. अनेक कर्करोगाच्या पेशी सामान्य पेशींच्या तुलनेत ग्लुकोजचा वेगाने वापर करतात, ज्यामुळे PET इमेजिंगवर या गाठी स्पष्टपणे दिसू लागतात.
तथापि, केवळ कर्करोगामध्येच FDG चा वापर वाढतो असे नाही. संसर्ग (इन्फेक्शन), सूज (इन्फ्लेमेशन) आणि ऊतकांच्या सामान्य हालचालींमुळेही ट्रेसरचे प्रमाण वाढलेले दिसू शकते.
एकत्रित केलेल्या PET आणि CT प्रतिमा डॉक्टरांना असामान्य चयापचय क्रियेचे नेमके स्थान ओळखण्यास मदत करतात आणि रुग्णाचा वैद्यकीय इतिहास व इतर चाचण्यांच्या आधारे त्याचे अचूक विश्लेषण करतात.
FDG PET CT स्कॅन का केला जातो?
18F-FDG PET CT स्कॅनचा प्रामुख्याने विविध प्रकारच्या कर्करोगांचे मूल्यांकन आणि व्यवस्थापन करण्यासाठी वापर केला जातो. खालील वैद्यकीय उद्दिष्टांसाठी ही चाचणी सुचवली जाऊ शकते:
1. कर्करोगाचे स्टेजिंग (Cancer Staging)
FDG PET CT मूळ गाठ (प्रायमरी ट्यूमर), लिम्फ नोड्स किंवा शरीराच्या इतर अवयवांमध्ये सक्रिय आजार शोधून कर्करोगाचा शरीरातील प्रसार तपासण्यास मदत करतो.
विशिष्ट कर्करोगाच्या प्रकारासाठी योग्य असल्यास हे निष्कर्ष योग्य उपचार पद्धती ठरवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरतात.
2. कर्करोगाच्या उपचारांच्या प्रभावावर लक्ष ठेवणे
ट्यूमरच्या चयापचय क्रियेतील बदल तपासण्यासाठी डॉक्टर केमोथेरपी, इम्युनोथेरपी किंवा इतर उपचारांच्या दरम्यान अथवा नंतर FDG PET CT स्कॅन करण्याचा सल्ला देऊ शकतात.
हा स्कॅन कधी करावा याची वेळ कर्करोगाचा प्रकार आणि दिलेल्या उपचारांवर अवलंबून असते.
3. कर्करोगाची संभाव्य पुनरावृत्ती (Recurrence) ओळखणे
जेव्हा लक्षणे, प्रयोगशाळेतील तपासण्यांचे अहवाल किंवा इतर इमेजिंग चाचण्यांमुळे कर्करोग पुन्हा उद्भवल्याची शंका येते, तेव्हा FDG PET CT स्कॅनद्वारे त्याची खात्री केली जाते.
4. निवडक गाठींचे मूल्यांकन करणे
काही विशिष्ट वैद्यकीय परिस्थितींमध्ये, FDG PET CT चयापचय दृष्ट्या सक्रिय गाठींचे मूल्यांकन करण्यात आणि बायोप्सीसाठी योग्य जागा निवडण्यात मदत करतो.
5. इतर वैद्यकीय उपयोग
संसर्ग (इन्फेक्शन), सूज (इन्फ्लेमेशन), हृदयाची कार्यक्षमता तपासणे (कार्डियाक व्हायॅबिलिटी) आणि न्यूरोलॉजिकल विकारांच्या निवडक प्रकरणांमध्येही FDG PET CT चा वापर केला जातो.
या उपयोगांसाठी विशिष्ट इमेजिंग पद्धती आणि वैद्यकीय निकषांचे पालन करणे आवश्यक असते.
FDG PET CT द्वारे कोणत्या कर्करोगांचे मूल्यांकन केले जाऊ शकते?
FDG PET CT चा वापर कर्करोगाचा प्रकार, स्टेज आणि क्लिनिकल वैशिष्ट्यांच्या आधारे अनेक प्रकारच्या कर्करोगांच्या मूल्यांकनासाठी मोठ्या प्रमाणावर केला जातो.
| कर्करोगाचा प्रकार | FDG PET CT ची संभाव्य भूमिका |
|---|---|
| फुफ्फुसाचा कर्करोग (Lung Cancer) | स्टेजिंग, आजाराच्या प्रसाराचे मूल्यांकन आणि संभाव्य पुनरावृत्तीची तपासणी |
| लिम्फोमा (Lymphoma) | सुरुवातीचे स्टेजिंग आणि उपचारांच्या प्रतिसादाचे मूल्यांकन |
| डोके आणि मानेचा कर्करोग (Head and Neck Cancer) | स्टेजिंग आणि आजाराच्या अवशेषांचे किंवा पुनरावृत्तीचे मूल्यांकन |
| कोलोरेक्टल कर्करोग (Colorectal Cancer) | संभाव्य पुनरावृत्ती किंवा निवडक मेटास्टॅटिक आजाराचे मूल्यांकन |
| स्तनाचा कर्करोग (Breast Cancer) | प्रगत किंवा पुनरावृत्ती झालेल्या निवडक प्रकरणांमध्ये मूल्यांकन |
| अन्ननलिकेचा कर्करोग (Oesophageal Cancer) | योग्य रुग्णांमध्ये स्टेजिंग आणि उपचार नियोजन |
| मेलानोमा (Melanoma) | प्रगत आजाराचे आणि संभाव्य प्रसाराचे मूल्यांकन |
| गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग (Cervical Cancer) | निवडक प्रकरणांमध्ये स्टेजिंग आणि पुनरावृत्तीचे मूल्यांकन |
महत्त्वाची सूचना: FDG PET CT हा प्रत्येक प्रकारच्या कर्करोगासाठी सारखाच उपयुक्त ठरत नाही. काही गाठींमध्ये FDG चा वापर कमी होतो, तर काहींसाठी वेगळ्या इमेजिंग तंत्रज्ञानाची किंवा विशेष PET ट्रेसर्सची आवश्यकता असते.
रुग्णाच्या निदानासाठी FDG PET CT योग्य आहे की नाही हे संबंधित तज्ज्ञ डॉक्टर ठरवतात.
FDG PET CT स्कॅन कसा केला जातो?
FDG PET CT प्रक्रियेमध्ये साधारणपणे खालील टप्प्यांचा समावेश होतो:
टप्पा १: रुग्णाची पूर्वतयारी आणि रक्तातील साखरेची तपासणी
तपासणीपूर्वी इमेजिंग पथक रुग्णाचा वैद्यकीय इतिहास, औषधे आणि पूर्वतयारीच्या सूचनांची काळजीपूर्वक पडताळणी करते.
FDG ट्रेसर देण्यापूर्वी सहसा रक्तातील ग्लुकोजची पातळी तपासली जाते, कारण रक्तातील वाढलेली साखर स्कॅनच्या गुणवत्तेवर परिणाम करू शकते.
टप्पा २: FDG ट्रेसरचे इंजेक्शन
18F-FDG चे अत्यंत अल्प प्रमाण शिरेतून (intravenous), सामान्यतः हाताच्या शिरेमध्ये इंजेक्शनद्वारे दिले जाते.
हा ट्रेसर रक्तप्रवाहातून संपूर्ण शरीरात फिरतो आणि ऊतकांच्या चयापचय क्रियेनुसार त्यांच्यामध्ये शोषला जातो.
टप्पा ३: ट्रेसर शोषणाचा कालावधी (Uptake Period)
इंजेक्शन दिल्यानंतर रुग्णाला सुमारे ४५ ते ६० मिनिटे शांतपणे विश्रांती घेण्यास सांगितले जाते.
या काळात स्नायूंमध्ये अनावश्यक ट्रेसर जमा होऊ नये म्हणून हालचाल करणे, बोलणे आणि स्नायूंचा ताण कमीत कमी ठेवला जातो.
टप्पा ४: PET CT इमेजिंग
रुग्णाला स्कॅनिंग टेबलवर झोपवले जाते, जे हळूहळू PET CT स्कॅनर मशिनमधून पुढे सरकते.
हे उपकरण शरीराची CT आणि PET अशी दोन्ही चित्रे टिपते, ज्यांच्या एकत्रीकरणातून अंतर्गत रचना आणि चयापचय क्रिया स्पष्ट दिसतात.
इमेजिंग सुरू असताना रुग्णाला अजिबात न हालता स्थिर राहण्यास सांगितले जाते.
टप्पा ५: इमेजचे विश्लेषण आणि अहवाल
एक पात्र न्यूक्लियर मेडिसिन तज्ज्ञ संबंधित क्लिनिकल माहिती आणि आधीच्या तपासण्यांचा संदर्भ घेऊन स्कॅनच्या निष्कर्षांचे विश्लेषण करतात.
इमेजिंग केंद्राच्या कार्यपद्धतीनुसार अंतिम वैद्यकीय अहवाल तयार करून दिला जातो.
FDG PET CT स्कॅनची तयारी कशी करावी?
तयारीच्या सूचनांचे तंतोतंत पालन करणे अत्यंत आवश्यक आहे, कारण आहाराचे सेवन, शारीरिक हालचाली आणि रक्तातील साखरेची पातळी शरीरातील FDG च्या वितरणावर थेट परिणाम करू शकतात.
स्कॅनपूर्वी घ्यायची काळजी
तुमच्या उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांच्या किंवा इमेजिंग पथकाच्या सल्ल्याशिवाय कोणतीही नियमित औषधे बंद करू नका किंवा इन्सुलिनच्या डोसमध्ये स्वतःहून बदल करू नका.
FDG PET CT स्कॅनला किती वेळ लागतो?
FDG PET CT स्कॅनच्या संपूर्ण प्रक्रियेसाठी साधारणपणे २ ते ३ तास लागतात, तथापि इमेजिंग प्रोटोकॉल आणि रुग्णाच्या गरजेनुसार हा कालावधी बदलू शकतो.
यामध्ये प्रामुख्याने खालील बाबींचा समावेश असतो:
अतिरिक्त इमेजिंग, विलंबाने स्कॅनिंग (delayed scanning) किंवा कॉन्ट्रास्ट-एनहान्स्ड CT ची गरज असल्यास अपॉइंटमेंटचा वेळ वाढू शकतो.
FDG PET CT स्कॅन सुरक्षित आहे का?
FDG PET CT ही एक स्थापित आणि प्रमाणित डायग्नोस्टिक इमेजिंग प्रक्रिया आहे, जी किरणोत्सर्गी ट्रेसरचे नियंत्रित प्रमाण आणि CT इमेजिंग वापरून सुरक्षितपणे केली जाते.
या चाचणीमध्ये PET रेडिओट्रेसर आणि CT अशा दोन्ही घटकांमधून आयनायझिंग रेडिएशनचा (ionising radiation) समावेश असतो.
स्कॅन करण्यापूर्वी वैद्यकीय तज्ज्ञ अपेक्षित निदान लाभ आणि रेडिएशनचे प्रमाण या दोन्ही बाबींचा काळजीपूर्वक विचार करतात.
महत्त्वाच्या सुरक्षिततेच्या बाबी
रेडिएशनचे प्रमाण
रेडिएशनचा डोस वापरलेल्या ट्रेसरचे प्रमाण आणि CT स्कॅनिंग प्रोटोकॉलवर अवलंबून असतो.
गर्भधारणा
गर्भधारणेदरम्यान FDG PET CT स्कॅन सहसा टाळला जातो, जोपर्यंत त्याचे वैद्यकीय फायदे संभाव्य जोखमीपेक्षा अधिक महत्त्वपूर्ण मानले जात नाहीत.
स्तनपान
ट्रेसर दिल्यानंतर बाळाला स्तनपान देण्याबाबत वैद्यकीय पथकाकडून विशेष खबरदारीच्या सूचना दिल्या जाऊ शकतात.
मधुमेह
रक्तातील साखरेचे उच्च प्रमाण FDG च्या शोषणावर आणि प्रतिमांच्या गुणवत्तेवर परिणाम करू शकते. त्यामुळे वैयक्तिक पूर्वतयारी आवश्यक असते.
कॉन्ट्रास्टशी संबंधित धोके
जर शिरेवाटे CT कॉन्ट्रास्ट देण्याची गरज असेल, तर ॲलर्जी, मूत्रपिंडाची कार्यक्षमता (किडनी फंक्शन) आणि इतर संबंधित बाबींची पूर्वतपासणी केली जाते.
FDG PET CT स्कॅन केवळ वैद्यकीय गरजेनुसार केला जावा आणि त्याचे विश्लेषण योग्य पात्रताधारक वैद्यकीय तज्ज्ञांकडूनच केले जावे.
FDG PET CT स्कॅननंत‍र काय होते?
बहुतांश रुग्ण चाचणी पूर्ण झाल्यानंतर लगेचच त्यांचे नेहमीचे दैनंदिन व्यवहार सुरू करू शकतात, जोपर्यंत त्यांना गुंगीचे औषध दिलेले नसेल किंवा इतर काही विशिष्ट सूचना दिलेल्या नसतील.
शरीरातून ट्रेसर लघवीवाटे नैसर्गिकरीत्या बाहेर पडण्यास मदत व्हावी म्हणून रुग्णांना भरपूर पाणी पिण्याचा आणि नियमितपणे मूत्राशय रिकामे करण्याचा सल्ला दिला जातो.
दिलेल्या ट्रेसरच्या प्रकारानुसार आणि स्थानिक रेडिएशन सुरक्षा नियमांनुसार, गर्भवती महिला आणि लहान मुलांशी काही काळासाठी जवळचा संपर्क टाळण्याबाबत इमेजिंग पथकाकडून तात्पुरत्या सूचना दिल्या जाऊ शकतात.
स्कॅन अहवालात FDG जमा झालेल्या जागांचे आणि संबंधित CT निष्कर्षांचे सविस्तर वर्णन असते. तुमचे उपचार करणारे डॉक्टर रुग्णाचे निदान, लक्षणे आणि इतर मागील चाचण्यांच्या आधारे या निष्कर्षांचे अंतिम विश्लेषण करतात.
FDG PET CT मधील असामान्य निष्कर्ष म्हणजे कर्करोगच आहे असे थेट सिद्ध होत नाही. त्याची पुष्टी करण्यासाठी पुढील इमेजिंग, प्रयोगशाळा तपासण्या किंवा बायोप्सीची आवश्यकता असू शकते.
FDG PET CT स्कॅन विरुद्ध पारंपारिक CT स्कॅन
जरी दोन्ही तपासण्या मोलाची वैद्यकीय माहिती देत असल्या, तरी त्या शरीराच्या वेगवेगळ्या पैलूंचे मूल्यांकन करतात.
| वैशिष्ट्य | FDG PET CT स्कॅन | पारंपारिक CT स्कॅन |
|---|---|---|
| मुख्य माहिती | चयापचय क्रिया (मेटाबॉलिक ॲक्टिव्हिटी) आणि शारीरिक रचना | शारीरिक अंतर्गत रचना (Anatomical structures) |
| इमेजिंग पद्धत | CT सह एकत्रित PET रेडिओट्रेसर | क्ष-किरण (X-ray) आधारित CT इमेजिंग |
| रेडिओट्रेसरची आवश्यकता | होय, 18F-FDG आवश्यक | कोणत्याही PET रेडिओट्रेसरची गरज नसते |
| कर्करोगातील सामान्य उपयोग | निवडक स्टेजिंग, उपचारांचा प्रतिसाद आणि पुनरावृत्तीचे मूल्यांकन | ट्यूमरचे स्थान, आकार आणि अवयवांच्या रचनेचे मूल्यांकन |
| मर्यादा | सूज (इन्फ्लेमेशन) किंवा संसर्गामध्येही FDG शोषले जाऊ शकते | सक्रिय ट्यूमर आणि उपचारांमुळे झालेल्या बदलांमधील फरक ओळखणे कठीण होऊ शकते |
यापैकी कोणतीही तपासणी प्रत्येक परिस्थितीत दुसऱ्या तपासणीची जागा घेऊ शकत नाही. रुग्णाची वैद्यकीय स्थिती आणि आवश्यक माहितीनुसार कोणती चाचणी योग्य आहे हे ठरवले जाते.
नवी मुंबईत FDG PET CT स्कॅन – अपॉइंटमेंट माहिती
FDG PET CT स्कॅनसाठी सल्ला दिलेल्या रुग्णांनी अपॉइंटमेंट निश्चित करण्यापूर्वी तपासणीशी संबंधित सर्व अटी व गरजांची खात्री करावी.
स्कॅनचे नियोजन करताना उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांची चिठ्ठी (प्रिस्क्रिप्शन), मागील संबंधित वैद्यकीय अहवाल आणि सध्या सुरू असलेल्या उपचारांचा तपशील सोबत ठेवणे फायदेशीर ठरते.
नवी मुंबईतील FDG PET CT स्कॅनशी संबंधित चौकशीसाठी, स्कॅनची उपलब्धता, पूर्वतयारीच्या सूचना, अपॉइंटमेंटच्या गरजा आणि अहवाल मिळण्याच्या वेळेची माहिती घेण्यासाठी वेबसाइटद्वारे डायग्नोस्टिक केंद्राशी संपर्क साधा.
इमेजिंगची अंतिम कार्यपद्धती संबंधित तज्ज्ञ डॉक्टर आणि न्यूक्लियर मेडिसिन पथकाद्वारे निश्चित केली जाते.
FDG PET CT स्कॅनबद्दल वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
FDG PET CT स्कॅनचा वापर प्रामुख्याने कर्करोगाचे स्टेजिंग, उपचारांच्या प्रतिसादाचे मूल्यांकन आणि निवडक कर्करोगांमध्ये संभाव्य पुनरावृत्ती तपासण्यासाठी केला जातो. याचा वापर कर्करोग नसलेल्या काही विशिष्ट आजारांमध्येही केला जाऊ शकतो.
FDG PET CT अनेक प्रकारच्या कर्करोगांशी संबंधित वाढलेली चयापचय क्रिया शोधू शकतो. तथापि, हे प्रत्येक कर्करोगाची निश्चित पुष्टी करू शकत नाही, कारण संसर्ग किंवा सूज यामुळेही असेच निष्कर्ष येऊ शकतात. अंतिम निदानासाठी बायोप्सी किंवा अतिरिक्त चाचण्यांची आवश्यकता असू शकते.
रुग्णांना सामान्यतः FDG इंजेक्शनपूर्वी ४ ते ६ तास उपाशी राहण्याचा सल्ला दिला जातो. साधे पाणी पिण्यास सहसा परवानगी असते. इमेजिंग पथकाने दिलेल्या विशिष्ट सूचनांचे तंतोतंत पालन करा.
स्कॅनिंगची प्रक्रिया स्वतः पूर्णपणे वेदनारहित असते. ट्रेसर शरीरात सोडण्यासाठी नसेमध्ये दिल्या जाणाऱ्या इंजेक्शनमुळे रुग्णाला केवळ सुई टोचल्यासारखा थोडा त्रास जाणवू शकतो.
पूर्वतयारी, ट्रेसरचे शरीरातील शोषण आणि इमेजिंग या सर्व टप्प्यांसह संपूर्ण अपॉइंटमेंटला साधारणपणे २ ते ३ तास लागतात. प्रत्यक्ष स्कॅनिंगचा कालावधी मात्र बराच कमी असतो.
होय. मधुमेही रुग्ण FDG PET CT स्कॅन करू शकतात, परंतु त्यासाठी विशेष पूर्वतयारी आणि रक्तातील साखरेचे काटेकोर मूल्यांकन आवश्यक असते. औषधे आणि इन्सुलिनच्या सूचना रुग्णाच्या प्रकृतीनुसार स्वतंत्रपणे दिल्या जातात.
PET इमेजिंगसाठी FDG ट्रेसर आवश्यक असतो. तपासणीचा प्रोटोकॉल आणि वैद्यकीय गरजेनुसार अतिरिक्त तोंडावाटे (oral) किंवा शिरेवाटे (IV) द्यायचा CT कॉन्ट्रास्ट वापरला जाऊ शकतो.
FDG PET CT शरीराच्या बहुतांश भागांचे मूल्यांकन करू शकतो, परंतु तो प्रत्येक प्रकारचा कर्करोग शोधू शकत नाही. काही ट्यूमरमध्ये FDG चे शोषण कमी होते आणि अत्यंत लहान गाठी ओळखणे कठीण असू शकते.
FDG PET CT चयापचय क्रिया तपासण्यासाठी ग्लुकोज-आधारित ट्रेसर वापरतो. तर PSMA PET CT हा प्रोस्टेट-विशिष्ट मेम्ब्रेन अँटीजेनला लक्ष्य करणारा ट्रेसर वापरतो आणि प्रामुख्याने प्रोस्टेट कर्करोगाच्या विशिष्ट तपासणीसाठी केला जातो. वैद्यकीय गरजेनुसार योग्य स्कॅन निवडला जातो.
FDG PET CT स्कॅन केवळ वैद्यकीय गरजेनुसारच केला पाहिजे. इमेजिंग केंद्राच्या नियमांनुसार रुग्णाकडे त्यांच्या उपचार करणाऱ्या डॉक्टरांचे रेफरल पत्र किंवा प्रिस्क्रिप्शन असणे आवश्यक आहे.
नवी मुंबईत FDG PET CT स्कॅनबद्दल चौकशी करा
जर तुमच्या डॉक्टरांनी FDG PET CT स्कॅनची शिफारस केली असेल, तर केंद्राला भेट देण्यापूर्वी पूर्वतयारीच्या सूचना, आवश्यक कागदपत्रे आणि अपॉइंटमेंट तपशीलांची खात्री करून घ्या.
FDG PET CT स्कॅनशी संबंधित माहिती आणि अपॉइंटमेंटच्या चौकशीसाठी डायग्नोस्टिक सेवेशी संपर्क साधा.
वैद्यकीय अस्वीकरण (Medical disclaimer): ही माहिती केवळ रुग्णांच्या शिक्षणासाठी आणि जनजागृतीसाठी आहे आणि ती कोणत्याही पात्र वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. FDG PET CT ची आवश्यकता प्रत्येक रुग्णाच्या वैयक्तिक वैद्यकीय स्थितीवर अवलंबून असते.